Parę dni temu miałem okazję trafić przypadkiem na kanał edukacyjny Prager University założony przez konserwatywnego publicystę Dennisa Pragera. Obejrzałem krótki klip krytykujący nuklearne porozumienie z Iranem wypracowane przede wszystkim przez sekretarza stanu USA Johna Kerry.
Iran jak III hitlerowskie Niemcy?
Porozumienie to porównano do zgubnej polityki ustępstw prowadzonej przez brytyjskiego premiera Neville’a Chamberlaina wobec III Rzeszy. Apogeum tej polityki było pozwolenie przez Londyn i Paryż na rozbiór jedynego w regionie mocarstwa demokratycznego jakim była Czechosłowacja – miało to zaspokoić apetyt Hitlera, a w rzeczywistości wzmogło ten apetyt i wzmocniło potencjał gospodarczo-militarny Niemiec. Po wojnie tragiczne skutki układu monachijskiego stały się środkiem retorycznym mającym usprawiedliwić profilaktyczną interwencję zbrojną wobec państwa, które dąży do wojny lub rozbicia ładu pokojowego. Tak też jest i w przypadku aspiracji nuklearnych Iranu, które traktowane są jako największe zagrożenie dla równowagi na Bliskim Wschodzie, a przede wszystkim dla Izraela. Prager porównuje więc współczesny teokratyczny Iran z nazistowskimi Niemcami co oczywiście nie wydaje się trudne ze względu na antyizraelską lub jak kto woli antysemicką retorykę szyickiej republiki. Wymienia też inne podobieństwa:
- państwo policyjne,
- kwestię likwidacji Państwa Izrael analogicznie do Zagłady Żydów,
- wrogość do liberalnych wartości Zachodu,
- dążenie do dominacji.
Dodatkowo oskarżył Iran o antyamerykanizm, finansowanie terroryzmu, odpowiedzialność za śmierć amerykańskich żołnierzy i porównał szyickich ajatollahów z ISIS, Al-Kaidą, Boko Haram oraz podobnymi organizacjami. Prager zarzucił też Iranowi, że dokonuje się wielu egzekucji w tym za homoseksualizm, a kobiety mają bardzo ograniczone prawa i podporządkowane są mężczyznom. Jako alternatywę przedstawił nie wojnę, ale konieczność kontynuacji sankcji. Wszystko to oczywiście w większości prawda. Nie da się zaprzeczyć, że Islamska Republika Iranu brutalna dyktatura posługująca się obrzydliwą retoryką, często posuniętą do antysemityzmu i negacjonizmu. Co oczywiście musi wzbudzać sprzeciw.
Podwójne standardy – saudyjska autokracja
Wszystko by się zgadzało gdyby nie to, że jest to przykład podwójnych standardów. Rzecz w tym, że najbliższy sojusznik na Bliskim Wschodzie Stanów Zjednoczonych obok Izraela czyli Arabia Saudyjska w podobnym stopniu spełnia wyżej wymienione punkty. W rzeczywistości gdyby nie zawiłości historyczne Teheran mógłby być bliższym sojusznikiem niż siedzący na ropie Saudowie. Rzeczywistość w Arabii Saudyjskiej przedstawia się następująco:
- niedemokratyczny reżim, na którego czele stoi monarcha absolutny, a podstawą systemu prawnego jest fundamentalistyczna interpretacja sunnickiego islamu znana jako wahabityzm,
- porządku strzeże słynąca z okrucieństwa i fanatyzmu policja religijna, mniejszości religijne, w tym szyicki odłam islamu są prześladowane, a inne niż islam wyznania zakazane (porzucenie islamu jest karane śmiercią),
- podobnie jak w Iranie homoseksualiści w Arabii Saudyjskiej nie mają żadnych prawa i są karani śmiercią,
- wahabityzm będący naczelną ideologią państwa odrzuca wszelki postęp społeczny oraz naukowo-techniczny, wartości Zachodu takie jak wolność i demokracja, jest antyizraelski oraz antyamerykański,
- Saudyjki nie posiadają praktycznie żadnych praw i podlegają całkowicie mężczyznom, zasadniczo nie istnieją w życiu publicznym,
- petrodolary z Arabii Saudyjskiej finansują na całym świecie radykalne ruchy religijne, które są oskarżane o radykalizację muzułmanów w Europie,
- partie polityczne są nielegalne, a kadłubowe zgromadzenie składające się z ekspertów różnych dziedzin nie ma kompetencji ustawodawczych, ale jedynie doradcze.
Odpowiedzialność Stanów Zjednoczonych – zamach stanu w Iranie
W rzeczywistości Islamska Republika Iranu także ze względu na to, że reprezentuje szyicki odłam islamu wewnętrznie jest nieco bardziej liberalna i przyjazna kobietom niż Arabia Saudyjska. Wynika to z faktu, że islam jest wewnętrznie bardzo zróżnicowany i nie posiada jednej oficjalnej wersji lecz doszło w nim na przestrzeni wieków do podziałów przy uwzględnieniu lokalnych tradycji. W Iranie struktura polityczna jest dość skomplikowana, istnieją partie polityczne, ale wolność polityczna jest reglamentowana przez stojących na czele państwa przywódców religijnych. Przed wybuchem rewolucji islamskiej Chomejniego krajem rządziły prozachodnie elity na czele z szachem, które przeprowadzały postępowe reformy i one także odcisnęły częściowo swoje piętno. Czemu reżim irański jest tak antyamerykański? Przez wiele lat Persja bowiem była marionetką w rękach mocarstw, a próba prowadzenia samodzielnej polityki zainicjowana przez centrolewicowego premiera Mohammada Mosaddegha zakończyła się zamachem stanu przeprowadzonym przez amerykańskie CIA oraz brytyjski SIS. Po tym zamachu w kraju zapanowały rządy terroru gdyż szach powołał trenowaną przez CIA oraz Mossad tajną policję, która uchodziła za najbardziej znienawidzoną instytucję w kraju. Demokratyczne przemiany zostały powstrzymane, a w siłę zaczęła rosnąć religijna opozycja. Ostatecznie monarchię obaliła szyicka rewolucja, w której uczestniczyło bardzo wielu młodych ludzi.
Dokument o brytyjsko-amerykańskiej operacji Ajax, która obaliła demokratycznego i liberalnego premiera Persji
Realizm polityczny i geopolityka amerykańska wobec Iranu
Jak się mają więc Stany Zjednoczone do współczesnego Iranu? Teoretycznie obecna ideologia Iranu jest antyamerykańska, ale z geopolitycznego punktu widzenia nie ma uzasadnienia by oba państwa były wobec siebie wrogie. Na drodze do współpracy stoi ideologia, historyczne zaszłości i… sojusznicy – Izrael i Saudowie. Z punktu widzenia realizmu politycznego utrzymywanie stanu napięcia między Teheranem i Waszyngtonem jest nieuzasadnione. Po pierwsze interwencja w Iraku doprowadziła do destabilizacji na Bliskim Wschodzie, której nie zapewnią Tel-Awiw i Rijad. W Iraku obok sunnitów, chrześcijan i Kurdów żyje szyicka większość i to również szyicki Iran jest najbliższym sojusznikiem bagdadzkiego rządu w walce z terrorystycznym Daesh. USA nie stać na kolejną akcję militarną w Iraku, Syrii i dodatkowo z regionalnym mocarstwem jakim jest Iran. Jednak także i Iran jak widać korzysta na ociepleniu relacji ze Stanami Zjednoczonymi. Porozumienie pozwoliło islamskiej republice ożywić swoje stosunki gospodarcze (na których korzysta także Polska) ze światem i uwolnić wielomiliardowe rezerwy objęte sankcjami. Islamska Republika Iranu od lat borykała się z problemami gospodarczymi co zwiększało niechęć społeczną do rządów ajatollahów. Teraz ich władza wzmocni swoje poparcie, ale sukces umocni także obecnie rządzącą frakcję reformatorów. Normalizacja relacji Iranu z UE, USA i pozostałymi krajami gotowymi nawiązać z nim relacje jest szansą by pojawiły się dodatkowe impulsy, które pozwolą dokonać zmian w polityce wewnętrznej i być może poprawić w przyszłości kontakty z Arabią Saudyjską czy Izraelem. Przed Iranem jeszcze bardzo daleka droga, ale zazwyczaj nawiązanie kontaktów handlowych zmusza kraj do większej otwartości, sprzyja pragmatyzmowi i daje szansę, że narodzi się liberalna klasa średnia, a establishment uzna, że lepiej się bogacić niż wymachiwać szabelką. Władze Iranu dały już sygnał, że stać je politykę umiarkowanej tolerancji religijnej zarówno wobec chrześcijan i zaratustrian, jak i miejscowej społeczności żydowskiej co na tle innych krajów, także Arabii Saudyjskiej jest zupełnie wyjątkowej. Należy dodać, że irańska republika islamska po odsunięciu Rezy Pahlaviego od władzy zerwała ze zbrojeniami, w tym atomowymi. Dopiero istnienie świeckiej i nieobliczalnej dyktatury Saddama Husajna wymusiło powrót do zbrojeń. Na dłuższą metę Iran i Stany Zjednoczone mogą być skazane na współpracę, a Izrael i Arabia Saudyjska będą zmuszone to zaakceptować bo tylko amerykańskie supermocarstwo jest gwarantem ich pozycji.
Dokument o irańskim programie atomowym i historycznych przykładach prób taktycznej współpracy Izraela i USA z Iranem.
Słabość Arabii Saudyjskiej – wpływy radykałów
Iran jest potrzebny Stanom Zjednoczonym z jeszcze jednego ważnego powodu. Najsilniejszy sojusznik USA w Zatoce Perskiej czyli Arabia Saudyjska tylko pozornie jest stabilną autokracją. Arabia Saudyjska jest dobrym i zaufanym sojusznikiem mimo jej specyficznego modelu politycznego, który nie pokrywa się z oświeceniowymi tradycjami politycznymi Waszyngtonu. Chociaż Arabia Saudyjska i Izrael szczerze się nie znoszą to one również współpracują ze sobą na poziomie wojskowym, ale ukrywają to przed opinią publiczną. Prawdopodobnie były nawet gotowe wspólnie uderzyć na irańskie instalacje nuklearne. Dynastia Saudów jest prozachodnia (część jej członków jest bardzo liberalna) i większość członków Zgromadzenia Doradczego została wykształcona w krajach zachodnich. Natomiast jest zmuszona przez do utrzymywania kruchej równowagi między swoimi rządami, a bardzo silnymi wpływami społecznymi konserwatywnych duchownych dzierżących rząd arabskich dusz w ich kraju. Nawet monarcha absolutny nie może sobie pozwolić na odważne reformy w duchu liberalnym nie narażając się na sprzeciw bardzo tradycyjnie usposobionego ludu. Zmiany się dokonują, ale bardzo stopniowo. Jednocześnie każda ze zmian powoduje wewnętrzne niepokoje i sprzeciw radykalnych duchownych. Rodzina panująca wciąż znajduje się w stanie zagrożenia rewolucją, która zakończy ich rządy i do władzy wyniesie religijnych ekstremistów. Jeśli by do tego doszło Amerykanie straciliby kontrolę nad regionem bowiem Arabia Saudyjska jest lokalnym mocarstwem, który przeznacza olbrzymie środki na nowoczesne uzbrojenie. Jeśli wypadnie z amerykańskiej układanki to Bliski Wschód eksploduje. Wówczas jedynymi siłami jakie będą mogły być filarami bezpieczeństwa w regionie będą uzależniony od USA Izrael, coraz bardziej niepewna Turcja Erdogana i właśnie Islamska Republika Iranu.
Hipokryzja amerykańskich konserwatystów vs realizm polityczny
Perspektywa konfliktu z Iranem przedstawiona przez Dennisa Pragera jest niewłaściwa gdyż błędnie utożsamia rację stanu USA z interesem politycznym Izraela i Arabii Saudyjskiej. W rzeczywistości zmiana poprawa stosunków z Iranem także dla państwa żydowskiego i monarchii Saudów w dłużej perspektywie czasu jest koniecznością. Prager jako konserwatywny i religijny Żyd poczuwa się zapewne do lojalności wobec Państwa Izrael i uważa zapewne, że Stany Zjednoczone mają swój żywotny interes wyłącznie we wspieraniu bieżącej polityki izraelskiego rządu. Jego opinia nie jest odosobniona, podobne przekonanie mają nie tylko konserwatywni amerykańscy Żydzi, ale także religijna prawica chrześcijańska czy niektórzy neokonserwatyści. W rzeczywistości nie chcą lub nie potrafią dostrzec, że ich kraj utrzymuje bardzo dobre stosunki z Arabią Saudyjską, która dyskryminuje mniejszości i często wykonuje wyroki śmierci. Co gorsza jest rozsadnikiem ultrakonserwatywnej wersji islamu, który dzięki swojemu bogactwu eksportuje do innych krajów w tym europejskich. Od samego początku swego istnienia Arabia Saudyjska odrzuca istnienie Izraela i wspiera Palestyńczyków i nie przyszło jakoś do głowy Pragerowi porównać sojusznika USA do hitlerowskich Niemiec. Jeżeli amerykańscy konserwatyści są w stanie zaakceptować ścisłą współpracę z Arabią Saudyjską w ramach strategii na Bliskim Wschodzie to muszą także dostrzec szansę w takiej współpracy z Iranem, który ma lepsze podstawy do przeorientowania swojej polityki wewnętrznej niż saudyjska monarchia. Być może wzbudzi to początkową niechęć Izraelczyków i Arabów, ale i tak skazani są na stanie u boku Stanów nawet jeśli te zaczną ściślej współpracować z Iranem. Co więcej, wynikiem takiej współpracy może być odprężenie między wszystkimi trzema krajami, które obecnie czują się wzajemnie zagrożone. Tym samym zniknie potrzeba posiadania odstraszającego arsenału broni atomowej.
Dodaj komentarz